Finaleweek van Koningin Elisabethwedstrijd van start, al 75 jaar goed voor muzikale ontroering
In dit artikel:
De Koningin Elisabethwedstrijd trapt vandaag de finaleweek af met 12 cellisten; dit jaar markeert het concours zijn 75e editie onder die naam, maar de wortels reiken verder terug. Onder impuls van koningin Elisabeth bestond er al vóór de Tweede Wereldoorlog een internationaal concours, genoemd naar vioolleraar Eugène Ysaÿe (edities in 1937 en 1938). Vanaf 1951 kreeg de wedstrijd officieel de naam Koningin Elisabethwedstrijd. Tijdens de Koude Oorlog domineerden Sovjetmuzikanten; velen bleven na optredens in het Westen en daardoor waren er tussen circa 1980 en de val van het communisme nauwelijks kandidaten uit de Sovjetunie.
De wedstrijd evolueerde: in 1980 won de Japanse violiste Yuzuko Horigome en vanaf de jaren tachtig nam de Aziatische inbreng sterk toe. In 1988 kwam er naast viool en piano ook een zangconcours, mede op initiatief van Gerard Mortier en José Van Dam; Belgische zangers scoorden hoge klasseringen, onder wie tenor Thomas Blondelle (2e, 2011) en sopraan Jodie Devos (2e, 2014), die in 2024 stierf aan borstkanker. Sinds 2017 is er ook een editie voor cello; 2025 is de derde cello-editie. De prestige van de Elisabethwedstrijd is groot, mede omdat andere concoursen zoals de Rostropovitsj-wedstrijd verdwenen zijn en de Tsjaikovski-wedstrijd in Moskou door velen wordt geboycot.
Hoewel nog geen enkele Belg de hoofdprijs won, leverde de wedstrijd door de jaren heen tal van sterke Belgische laureaten op (tweede- en derdeprijzen, en vele bekende namen in piano en viool). Tot 2012 werden ook componisten beloond; Belgische componisten zoals Albert Delvaux (winnaar 1961) en later Piet Swerts, Dirk De Nef en anderen stonden op de laureatenlijst.
Praktisch: de finales lopen van maandag 25 mei tot en met zaterdag 30 mei, telkens om 20 uur. Er wordt live uitgezonden op Klara en VRT MAX; van maandag tot vrijdag ook op Ketnet en op zaterdag op VRT Canvas. Presentatrice Katelijne Boon leidt elke avond gesprekken met een panel; reporter Clara De Decker haalt eerste reacties bij finalisten en er verschijnen reportages, onder meer vanuit de Muziekkapel Koningin Elisabeth en een atelier voor strijkstokbouw.
Wie speelt maandag 25 mei: de 24‑jarige Russische Maria Zaitseva en de 23‑jarige Duitser Lionel Martin. Zaitseva viel in de halve finale op met een intense Schnittke-sonate; in de finale speelt ze het cellowerk Tout un monde lointain van Henri Dutilleux en brengt ze de wereldpremière van het verplichte werk van de Chinese componiste Fang Man. Ze treedt vaak op met haar moeder als pianiste en beschrijft haar muzikaal onderzoek als laag-voor-laag graven in het verleden. Zaitseva studeert in Moskou en behaalde eerder topprijzen, onder meer bij de ARD-competitie en de Tsjaikovskiwedstrijd.
Lionel Martin staat in de finale met het celloconcerto van Antonín Dvořák en het verplichte werk van Fang Man. In de halve finale trok hij aandacht met een percussieve Penderecki‑Capriccio. Martin, opgegroeid via de cello van zijn oudere zus en opgeleid onder meer aan de Kronberg Academy, benadrukt dat humor en emotie essentieel zijn in zijn benadering van muziek.