Lintjesregen komt eraan, hoe werkt het en wanneer krijg je een koninklijke onderscheiding?
In dit artikel:
Vrijdag worden in veel gemeenten weer koninklijke onderscheidingen uitgereikt; na maanden van voorbereiding en geheimhouding maakt de laatste werkdag vóór Koningsdag dit jaar de onderscheidingen zichtbaar. Omroep West publiceert op 24 april per gemeente de namen en toelichtingen van de gedecoreerden. Ceremonies vinden meestal plaats in een theater, kerk of stadhuis, maar sommige gemeenten kiezen creatieve alternatieven: in Krimpenerwaard rijdt de burgemeester bijvoorbeeld rond in een oranje oldtimer en speldt hij de medailles thuis op.
Een lintje is geen vanzelfsprekend cadeau. Kandidaten worden voorgedragen door anderen — zelf aanvragen is niet toegestaan — en komen vooral in aanmerking door bijzondere maatschappelijke bijdragen of langdurig vrijwilligerswerk (meestal vijftien jaar of meer). Dat verklaart waarom de gemiddelde ontvanger tussen de 71 en 75 jaar is. Er zijn ook uitzonderlijke gevallen waarin iemand een onderscheiding krijgt vanwege opvallende persoonlijke inzet, zoals Jade Kops in 2024 voor haar bijdrage aan onderzoek naar kinderkanker en het delen van haar ziekteproces.
De beoordeling volgt een vaste route: een ingevuld aanvraagformulier wordt eerst door een ambtenaar bekeken, vervolgens door de burgemeester en de commissaris van de koning, waarna het Kapittel voor de Civiele Orden in Den Haag een advies formuleert over orde en graad. Het ministerie neemt dit advies vrijwel altijd over, de koning bekrachtigt het bij koninklijk besluit en daarna keert het dossier terug naar de gemeente voor de uitreiking. Het Kapittel meldt dat het steeds vaker brieven ontvangt die door AI zijn geschreven; dat is begrijpelijk maar niet de bedoeling.
Gedecoreerden kunnen in de Orde van Oranje-Nassau of in uitzonderlijke gevallen in de Orde van de Nederlandse Leeuw benoemd worden. De Orde van Oranje-Nassau kent meerdere graden: Lid (meest voorkomend; lokaal actief), Ridder (regionale of landelijke uitstraling), Officier (landelijke/internationale invloed) en hogere, zeer zeldzame titels zoals Commandeur, Grootofficier en Ridder Grootkruis. De Orde van de Nederlandse Leeuw wordt alleen toegekend voor zeer uitzonderlijke verdiensten.
Er bestaan ook uitsluitings- en terugnameregels. Een lintje wordt ingetrokken bij meer dan een jaar gevangenisstraf; bij een strafrechtelijk verleden beslist het Kapittel per geval (zo zal een zedendeling waarschijnlijk buiten beschouwing blijven). Ontvangers kunnen een onderscheiding weigeren, maar dat gebeurt zelden. Na overlijden moeten medailles worden teruggegeven; het Kapittel controleert ze en laat vroege medailles omsmelten voor hergebruik, ook al duiken sommige exemplaren soms op verkoopsites op.