Wie Koningin Elisabethwedstrijd wint, mag 4 jaar lang op cello van Pablo Casals spelen: dit moet je weten over de man
In dit artikel:
De winnaar van de Koningin Elisabethwedstrijd voor cello op 30 mei krijgt het uitzonderlijke voorrecht om vier jaar op de persoonlijke cello van Pablo Casals te spelen — het instrument van een van de grootste cellisten uit de twintigste eeuw, bekend om zijn herontdekking van de Bach-suites en zijn onverzettelijke inzet voor vrede en democratie.
Casals (1876–1973), geboren in Catalonië en tijdgenoot van koningin Elisabeth, maakte het cellorepertoire wereldwijd populair. Op zijn dertiende vond hij de partituren van Bach’s suites; na jaren van intensieve studie durfde hij ze uiteindelijk publiek uit te voeren en veranderde daarmee de blik op deze werken: wat eerder als technisch en koud werd gezien, kreeg door zijn vertolkingen emotionele diepgang. Hij had internationaal succes als solist, kamermusicus en dirigent en richtte in 1920 zijn eigen orkest op. Via de Belgische violist Eugène Ysaÿe raakte hij bevriend met koningin Elisabeth; hun band werd versterkt door gedeelde muzikale idealen en pacifistische overtuigingen.
Naast zijn muzikale prestaties was Casals politiek actief en principieel. Hij weigerde op te treden in landen met regimes die hij moreel verwerpelijk vond — zo sloeg hij optredens in Sovjet-Rusland (1917) en nazi-Duitsland (1933) over — en verliet Spanje na de machtsovername van Franco. Vanuit zijn Franse toevluchtsoord Prades organiseerde hij concerten voor vluchtelingen en oorlogsslachtoffers en legde hij later een lange stilte in vanwege landen die Franco erkenden. Zijn inzet leverde hem onder meer de Amerikaanse Presidential Medal of Freedom (1963) en een VN-vredesonderscheiding (1971) op; bij optredens voor de Verenigde Naties speelde hij steevast een bewerking van het Catalaanse volkslied 'El Cant dels Ocells', waarmee hij een vredesboodschap benadrukte.
Casals liet ook inhoudelijke sporen na in de speeltechniek van de cello: hij vernieuwde vingerzettingen en booggebruik en componeerde en arrangeerde werken — van kamermuziek tot het vredesoratorium 'El pessebre' — waarmee hij tien jaar tourneerde. Hij overleed op 96-jarige leeftijd in Puerto Rico en werd bijgezet in zijn geboorteplaats El Vendrell.
Praktische informatie voor wie de wedstrijd wil volgen: de finale loopt van maandag 25 mei tot en met zaterdag 30 mei, dagelijks om 20.00 uur live op Klara en VRT MAX; van maandag tot vrijdag is er ook uitzending op het Ketnet-kanaal en op zaterdag op VRT Canvas. Presentatrice Katelijne Boon leidt gesprekken met een panel, verslaggeefster Clara De Decker spreekt met finalisten en er zijn reportages vanuit de Muziekkapel Koningin Elisabeth en een atelier van boogbouwers.